Ο καλλιτέχνης ως παραγωγός: Για μια νέα προσέγγιση της καλλιτεχνικής ριζοσπαστικότητας

Πώς να προσεγγίσει κανείς την αλληλεπίδραση του πολιτικού και του καλλιτεχνικού ριζοσπαστισμού παρακάμπτοντας τους περιορισμούς της συχνά στείρας αναγωγής στη σχέση της κομματικής και ιδεολογικής ταυτότητας με την καλλιτεχνική πρακτική; Το παρόν κείμενο επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα αυτό μεταθέτοντας την προσοχή στο ζήτημα της θέσης του καλλιτέχνη ως παραγωγού, όπως αυτή καθορίζεται από τους θεσμούς καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, αλλά και από τις πολιτικές του επαγγέλματος. Εστιάζοντας στο παράδειγμα μιας κομμουνιστικής ομάδας καλλιτεχνών των τελευταίων χρόνων της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, της Ένωσης Επαναστατών Καλλιτεχνών Γερμανίας (Assoziation revolutionärer bildender Künstler Deutschlands ή ASSO) προτείνεται μια νέα μεθοδολογική προσέγγιση της καλλιτεχνικής ριζοσπαστικότητας του Μεσοπολέμου υπό το πρίσμα ενός προγενέστερου φαινομένου: της κίνησης για τη μεταρρύθμιση των εφαρμοσμένων τεχνών. Μέσα από τη σχέση αυτή αναδεικνύεται η σημασία άλλων ουσιαστικών – αν και περιφερειακών μέχρι τώρα στην ιστοριογραφία της τέχνης – ζητημάτων, όπως η κρίση της διανοητικής εργασίας και το ζήτημα του καλλιτεχνικού προλεταριάτου. Η μεταμόρφωση των μελών της ASSO σε επαναστάτες καλλιτέχνες, όπως προτείνεται, αποτελούσε μια εξέγερση ενάντια στη λογική μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, προορισμένης να συγκρατήσει τους τεχνίτες προλεταριακής καταγωγής (όπως ήταν η πλειοψηφία των μελών της ASSO) στη βιοτεχνική παραγωγή. Παράλληλα, όμως, η νέα αυτή «επαναστατική» τέχνη αναπαρήγαγε την ιεραρχική δομή της μεταρρύθμισης των εφαρμοσμένων τεχνών.

How to approach the interaction of political and artistic radicalism circumventing the limitations of the often sterile reduction to the relationship between party and ideological identity with artistic practice? This paper attempts to answer this question by shifting attention to the issue of the artist’s position as a producer, a position determined by the institutions of art education and the politics of the profession. Focusing on the case of a communist group of artists during the last years of the Weimar Republic, the Association of Revolutionary Artists of Germany (Assoziation revolutionärer bildender Künstler Deutschlands or ASSO), it proposes a new methodological approach to the artistic radicalism of the interwar period in the light of an earlier phenomenon: the early 20th century applied arts reform movement. Through this relationship, the importance of other essential – though hitherto peripheral in art historiography – issues such as the crisis of intellectual labour (geistige Arbeit) and the question of the art proletariat is highlighted. The transformation of ASSO members into revolutionary artists, it is suggested, was a revolt against the logic of an educational reform intended to keep artisans of proletarian origin (as the majority of ASSO members were) in craft production. At the same time, however, this new ‘revolutionary’ art reproduced the hierarchical structure of the applied arts reform.