Ανομβρίες, υδάτινοι πόροι και πρωταρχική συσσώρευση κατά την οθωμανική εποχή του χρέους

Μετάφραση: Αντώνης Χατζηκυριάκου

Το παρόν άρθρο εξετάζει τους τρόπους με τους οποίος φαινόμενα καύσωνα και ξηρασίας κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα επηρέασαν την πρόσβαση, την κατανομή και τον έλεγχο των υδάτινων πόρων στις λεκάνες απορροής της ενδοχώρας της Σμύρνης. Το γεγονός αυτό είχε άμεσες επιπτώσεις στη διαδικασία συσσώρευσης κεφαλαίου. Κατά την περίοδο αυτή, η λεκάνη απορροής του ποταμού Μεντερές στη Δυτική Μικρά Ασία κατέστη πιο ευάλωτη σε παγκόσμιες ή περιφερειακές κλιματικές αναταραχές, λόγω της εκτεταμένης αποψίλωσης των βουνών. Μέχρι το τέλος του αιώνα, οι ξηρασίες προκάλεσαν μια διαδικασία «ιδιωτικοποίησης» και ριζικές αλλαγές στον έλεγχο και την πρόσβαση στους κοινούς υδάτινους πόρους για γεωργική και κτηνοτροφική χρήση. Αντλώντας από οθωμανικές, τουρκικές και ελληνικές πηγές, το παρόν άρθρο επικεντρώνεται στις δραστηριότητες αυτών που αποκαλώ «επιχειρηματίες των υδάτινων πόρων», οι οποίοι κατασκεύαζαν αρδευτικά κανάλια και πωλούσαν νερό σε γαιοκτήμονες αποκτώντας αρδευτικές παραχωρήσεις από το κράτος, καθώς και στους τσιφλικάδες που κινητοποίησαν την πολιτικά οργανωμένη ταξική τους ισχύ και, ως εκ τούτου, τα μέσα κρατικής και μη κρατικής βίας για να εκτρέψουν το νερό προς τις εκτάσεις τους. Το άρθρο απεικονίζει τη γεωγραφική ανισότητα και την αλλοτρίωση που προκάλεσαν αυτές οι δραστηριότητες και επιχειρεί να τις κατανοήσει ως μέρος της οικολογίας των καταστροφών και της διαδικασίας της πρωταρχικής συσσώρευσης κεφαλαίου στην περιοχή.

Author: Önder Eren Akgül
Title: Droughts and the Primitive Accumulation of Water during the Ottoman Debtocene
This article examines how global heatwaves and droughts in the last quarter of the 19th century altered the control, distribution, and access to water in the river basins of Izmir’s rural hinterland, and how this impacted the process of capital accumulation. During this period, the Menderes River basin in Western Anatolia became more vulnerable to global or regional climatic upheavals due to the large-scale deforestation in the mountains. By the end of the century, droughts triggered a process of “privatization” and radical changes in the control and access to water commons for agricultural use and livestock watering. Drawing on Ottoman, Turkish, and Greek sources, this article focuses on the activities of what I call “water entrepreneurs” who built irrigation canals and sold water to landowners by obtaining irrigation concessions from the state, and on çiftlik owners who mobilized their politically organized class power and, hence, the means of state and non-state violence to divert water to their lands. The article illustrates the geographical inequality and dispossession produced by these activities and attempts to understand them as part of the disaster ecology and the process of primitive accumulation of capital in the region.

* Ο Όντερ Έρεν Ακγιούλ είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Northwestern των Η.Π.Α. 

1 Το άρθρο αυτό βασίζεται στο υπό έκδοση κεφάλαιο «Geç Osmanlı Kuraklığında Suyun İlk Birikimi ve Sudan Mülksüzleştirme», στο: Deniz Dölek και Özlem Sert, (επιμ.) Osmanlı’dan Günümüze İnsanın Ayak İzleri, υπό έκδοση. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Κέιτ Ντάννις (Kate Dannies) για τα σχόλιά της σε προηγούμενες εκδοχές του κειμένου.