Το άρθρο εξετάζει την ώριμη θεωρία του ιμπεριαλισμού του Τζων Α. Χόμπσον, όπως διαμορφώνεται από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο έως τον ύστερο Μεσοπόλεμο (1917-1938). Αφετηρία της ανάλυσης αποτελεί η θέση ότι το γνωστό έργο του Ιμπεριαλισμός: Μια Μελέτη (1902), το οποίο άσκησε σημαντική επιρροή στη λενινιστική θεωρία του ιμπεριαλισμού, χαρακτηρίζεται από έναν θεωρητικό δυϊσμό ως προς την ερμηνεία του ιμπεριαλιστικού φαινομένου. Ο Hobson ταλαντεύεται ανάμεσα στην οικονομική εξήγηση του ιμπεριαλισμού και στην κατανόησή του ως σύνθετου πλέγματος πολιτικών και κοινωνικών πρακτικών που παρεμποδίζουν τη σοσιαλιστική μεταρρύθμιση. Υποστηρίζεται ότι στην ώριμη πολιτική θεωρία του ο δυϊσμός αυτός υπερβαίνεται. Μέσα από τις έννοιες της «βούλησης για εξουσία» και της «παραϊδιοκτησίας» ο Hobson εμβαθύνει στη σχέση πολιτικής εξουσίας και καπιταλιστικής ιδιοκτησίας, αναλύοντας τη διαπλοκή οικονομικών συμφερόντων, ιμπεριαλιστικής πολιτικής και ιδεολογικών μηχανισμών νομιμοποίησής της. Η ιδιαιτερότητα αυτής της διαπλοκής θεωρητικοποιείται μέσω του σχήματος μιας μη συνειδητοποιούμενης «συνωμοσίας» και συνδέεται με ζητήματα πολιτικής στρατηγικής της σοσιαλιστικής μεταρρύθμισης.
The article examines John A. Hobson’s mature theory of imperialism as it developed from the First World War to the late Interwar period (1917–1938). The analysis starts from the assumption that Hobson’s well-known work Imperialism: A Study (1902), which significantly influenced Lenin’s theory of imperialism, is characterized by a theoretical dualism in its explanation of imperialism. Hobson oscillates between an economic explanation of imperialism and an understanding of it as a complex network of political and social practices that obstruct socialist reform. The article argues that this dualism is overcome in his mature political theory. Through the concepts of the “will to power” and “improperty,” Hobson develops a deeper account of the relationship between political power and capitalist ownership, analysing the entanglement between economic interests, imperialist politics, and the ideological mechanisms legitimating the latter. The particularity of this entanglement is theorized through the framework of a non-conscious “conspiracy” and is linked to questions of political strategy for socialist reform.
* Ο Νικόλαος Κελεμένης είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ., με τίτλο έρευνας: «Βιομηχανική δημοκρατία και κοινωνικός μετασχηματισμός: μια σύγκριση της θεσμικής και της πλουραλιστικής κοινωνικής και πολιτικής θεωρίας (Th. Veblen, G. D. H. Cole)».
10.5281/zenodo.21365228